Belangrijkste kenmerken van het huidige systeem

Ga direct naar: inhoud, subnavigatie, service menu, zoeken

Belangrijkste kenmerken van het huidige systeem

Met de introductie van het model van gereguleerde concurrentie wil de overheid komen tot een doelmatig werkend stelsel waarmee alle ingezeten van Nederland, ongeacht leeftijd, gezondheid of inkomen, toegang krijgen tot kwalitatief goede en voor de samenleving betaalbare zorg (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 2004).

In de gezondheidszorg zijn drie ‘marktpartijen’ te onderscheiden: zorgaanbieders, zorgverzekeraars en zorgvragers. De markt is hiermee te verdelen in drie deelmarkten (zie figuur 1). Zoals op iedere markt is er ook op de zorgmarkt vraag en aanbod:

op de zorgverleningsmarkt vragen patiënten zorg en bieden zorgaanbieders zorg aan;
op de zorginkoopmarkt kopen zorgverzekeraars zorg in bij zorgaanbieders en bieden zorgaanbieders zorg aan. Voor ketenzorg geldt ook dat zorgaanbieders zorg inkopen bij andere zorgaanbieders;
op de zorgverzekeringsmarkt sluiten consumenten verzekeringen af en bieden zorgverzekeraars verzekeringen aan.

De verschillende markten zijn onderling verbonden: om de ene markt te laten werken moeten ook de ander markten werken. De bedoeling is dat zorgverzekeraars op de zorginkoopmarkt zorg inkopen met een goede prijs en kwaliteit, dat burgers daarop hun zorgverzekeraars beoordelen en op de zorgverzekeringsmarkt hun zorgverzekeraar en zorgverzekering kiezen, en dat dit tezamen effect heeft op de zorg die burgers uiteindelijk kiezen en gebruiken op de zorgverleningsmarkt. Als verzekerden hier niet tevreden over zijn zouden zij signalen moeten afgeven aan hun zorgverzekeraar (bijv. door te wisselen van zorgverzekeraar). Zorgverzekeraars zouden hierdoor moeten worden geprikkeld om betere zorg in te kopen op de zorginkoopmarkt (zie figuur 1). De Zorgbalans richt zicht op alle markten.

De belangrijkste kenmerken van de het huidige systeem zijn: er is een verzekeringsplicht, een door de overheid vastgesteld basispakket, zorgverzekeraars hebben een acceptatieplicht voor dit basispakket, er is een verbod op premiedifferentiatie, verzekerden mogen jaarlijks van zorgverzekeraar wisselen en om prikkels tot risicoselectie te minimaliseren is er een risicovereveningssysteem waarin zorgverzekeraars worden gecompenseerd voor voorspelbare verschillen in zorgkosten, op basis van het risicoprofiel van de verzekerdenpopulatie.

Figuur 1: Schematische weergave van de deelmarkten in de zorgmarkt.

Zorgverzekeraars hebben geen contracteerplicht. Ze mogen zelf bepalen of en met welke zorgaanbieders ze contracten afsluiten. Ze hebben wel een zorgplicht. Verzekerden onder een bepaalde inkomensgrens hebben recht op zorgtoeslag. Deze inkomensgerelateerde toeslag compenseert voor een deel de kosten van de premie voor de zorgverzekering. Verzekerden met onvermijdbare hoge zorgkosten hebben recht op compensatie van het eigen risico.

In de gezondheidszorg is geen sprake van een geheel vrije markt, maar van een markt met gereguleerde concurrentie. Dat betekent dat vragers en aanbieders weliswaar vrijheid hebben, maar dat die vrijheid is afgebakend door wetten en regels om ongewenste effecten te voorkomen en de publieke doelen kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid te waarborgen. Voorbeelden van regulering zijn de verzekeringsplicht en de acceptatieplicht; iedereen is verplicht een verzekering af te sluiten voor een door de overheid vastgesteld basispakket en zorgverzekeraars zijn verplicht iedereen als klant te accepteren voor dit basispakket.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

VWS, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en SportRegels inzake de aanspraak op een financiële tegemoetkoming in de premie van een zorgverzekering vanwege een laag inkomen (Wet op de zorgtoeslag). Memorie van toelichting. Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004, 29 762, nr. 3. ’s-Gravenhage: Sdu Uitgevers, 2004.