Belangrijke beleidswijzigingen

Kleine stappen die aanvankelijk als omkeerbaar werden gezien, hebben geleidelijk de weg vrijgemaakt voor de invoering van de Zorgverzekeringswet in 2006. Zo zijn tussen 1990 en 2006 onder meer de volgende stappen gezet:

• opheffing van het regionale monopolie van ziekenfondsen,
• ziekenfondsverzekerden kregen de mogelijkheid om jaarlijks van ziekenfonds te wisselen,
• de financiële verantwoordelijkheid van ziekenfondsen werd geleidelijk uitgebreid,
• de verplichting om alle extramurale zorgaanbieders te contracteren werd afgeschaft,
• er werd een vereveningsysteem ontwikkeld en ingevoerd,
• vaste tarieven werden vervangen door maximumtarieven.

Na het verschijnen van de nota “Vraag aan bod” (VWS, 2001q) heeft de overheid een aantal beleidswijzigingen doorgevoerd om gereguleerde concurrentie op gang te brengen met als doel te komen tot een doelmatig werkend stelsel. We beperken ons tot een aantal mijlpalen. Deze zijn op een tijdslijn weergegeven in figuur 1.

Declaratie op basis van diagnose behandeling combinaties

Diagnose behandeling combinaties (dbc) definiëren de producten in de ziekenhuiszorg. Doordat ‘zorgproducten’ hiermee zijn afgebakend, is dit de basis voor prestatiebekostiging. Vanaf 2005 zijn ziekenhuizen verplicht om te declareren op basis van dbc’s. De dbc is de basis van het betalingssysteem voor de ziekenhuiszorg en de geneeskundige ggz. Elke dbc heeft een eigen code die zorgverleners gebruiken in de administratie.

Invoering B-segment

Sinds 2005 is voor een deel van de ziekenhuiszorg sprake van vrije prijzen (het zogenoemde B-segment). In 2005 ging het om circa 7% van de totale kosten van de ziekenhuiszorg. Het B-segment is sindsdien jaarlijks uitgebreid. In 2008 bestond het B-segment uit circa 20% van de totale kosten van de ziekenhuiszorg. In 2009 is dit uitgebreid naar circa 34%. In 2010 heeft geen verdere uitbreiding plaatsgevonden. Mogelijk wordt dit in de toekomst verder uitgebreid. Verzekeraars kunnen in dit segment met zorgaanbieders over zowel prijzen als volume en kwaliteit van dbc’s onderhandelen en krijgen in dit segment ruimte voor een sterkere rol als inkoper van zorg. Voor de rest van de ziekenhuiszorg (A-segment) stelt de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) de hoogte van de prijzen vast; zorgaanbieders en zorgverzekeraars kunnen in het A-segment alleen over het volume en de kwaliteit onderhandelen.

In 2005 zijn ook de tarieven voor de fysiotherapie vrijgegeven. In de huisartsenzorg is sinds 2006 een klein deel van de zorg onderhandelbaar, de zogenaamde Modernisering en Innovatie-verrichtingen (M&I). In 2008 zijn de tarieven voor oefentherapie vrijgegeven, in 2009 die voor dieetadvisering. Daarnaast gelden vrije tarieven voor de eerstelijns psycholoog.

In januari 2007 werd het mogelijk om (kleinschalig) te experimenteren met vrije prijsvorming in de integrale bekostiging van de zorg voor chronische zieken. Per 1 januari 2010 is de integrale bekostiging structureel ingevoerd voor diabetes en cardiovasculair risicomanagement. Per 1 juli 2010 wordt gestart met de integrale bekostiging van COPD. Met de integrale bekostiging wordt ook een systeem van kwaliteitsinformatie ingevoerd.