Wat verstaan we onder kwaliteit?

Een hoge kwaliteit van zorg is naast toegankelijkheid en betaalbaarheid één van de drie systeemdoelen. Er bestaan verschillende omschrijvingen van het begrip kwaliteit, zo spreekt het Institute of Medicine (IOM) van “doing the right thing, at the right time, in the right way, for the right person, and having the best possible results” (IOM, 2001). Deze omschrijving verwijst naar een aantal begrippen die in de literatuur worden beschouwd als essentieel voor kwaliteit: effectiviteit, veiligheid, tijdigheid en vraaggerichtheid (Arah, 2005). In de Kwaliteitswet zorginstellingen komen ook de begrippen doeltreffendheid (effectiviteit) en patiëntgerichtheid terug.

Het kabinet heeft drie prioriteiten benoemd voor het verbeteren van de kwaliteit van de zorg: het zichtbaar en meetbaar maken van de kwaliteit, het vergroten van de invloed van patiënten en cliënten en het veiliger maken van de zorg. Deze zaken zullen in deze Zorgbalans dan ook uitvoerig aan de orde komen. Op het gebied van het zichtbaar en meetbaar maken van kwaliteit zijn in de afgelopen jaren verschillende belangrijke initiatieven ontplooid. De indicatoren die we in de Zorgbalans gebruiken sluiten hierop aan. Voorbeelden daarvan zijn de indicatoren die door instellingen in de verpleging en verzorging en zorg thuis worden aangeleverd in het kader van de normen voor verantwoorde zorg, de OECD health indicators en informatie over klantervaringen in de zorg die worden verzameld aan de hand van zogenaamde CQ-index vragenlijsten.

Het zichtbaar maken van kwaliteit is een cruciale voorwaarde voor het goed functioneren van het zorgsysteem. Een belangrijk uitgangspunt bij de invoering van de Zorgverzekeringswet in 2006 was immers dat zorggebruikers kiezen voor zorgaanbieders en zorgpolissen en dat verzekeraars kritisch zorg gaan inkopen. Al sinds het einde van de jaren ’90 zijn er steeds meer initiatieven ontstaan om de kwaliteit van zorg te meten en inzichtelijk te maken. De aanpak die daarbij wordt gehanteerd, is sterk afhankelijk van het doel. In 2007 is gestart met het programma Zichtbare Zorg. Binnen dit programma worden verschillende indicatorensets ontwikkeld die informatie opleveren voor zorggebruikers, verzekeraars en overheid. Afhankelijk van het doel dat verschillende partijen beogen met het zichtbaar maken van kwaliteit spreken we van:

• keuze-informatie (voor zorggebruikers),
• inkoopinformatie (voor zorgverzekeraars),
• verantwoordingsinformatie (voor IGZ, beleidsmakers en politiek),
• sturingsinformatie (voor zorgaanbieders en beleidsmakers),
• verwijsinformatie (voor zorgaanbieders).

Vaak wordt bij deze indicatorensets gekozen voor een sectorale indeling: de kwaliteit van een verpleeghuis, van een ziekenhuis, een GGD, enz. Dit heeft praktische redenen; een zorggebruiker moet immers gericht kunnen zoeken naar een ziekenhuis en een zorginstelling en moet door de IGZ aanspreekbaar zijn op de kwaliteit van de door haar geleverde zorg. Hoewel er dus zeer goede redenen zijn om een sectorale indeling te hanteren, zijn bij het zorgproces van een individuele zorggebruiker juist vaak meerdere zorgverleners en instellingen betrokken. Soms liggen die vormen van zorgverlening in elkaars verlengde, soms vinden ze parallel aan elkaar plaats en vaak is beide het geval. Patiënten ervaren de zorg vaak niet sectoraal. Om iets te kunnen zeggen over de kwaliteit van het zorgproces is het dus belangrijk om ook indicatoren te hanteren die sectoroverstijgend zijn.

De Zorgbalans beoogt niet zozeer prestaties van individuele zorgverleners of instellingen te meten, maar om het functioneren van het zorgsysteem in zijn geheel in kaart te brengen. In dat zorgsysteem speelt de zorggebruiker de centrale rol. Om aan dit gegeven recht te doen, willen we bij het onderwerp kwaliteit een minder sectorale indeling hanteren en meer een indeling die is geordend langs sectoroverstijgende begrippen als veiligheid, coördinatie en patiëntgerichtheid. Bij effectiviteit onderscheiden we wel curatieve zorg en langdurige zorg. De reden hiervoor is dat het effect dat wordt beoogd in de curatieve zorg duidelijk anders is dan in de langdurige zorg.

Indeling

• Effectiviteit van preventie
• Effectiviteit van curatieve zorg
• Effectiviteit van langdurige zorg
• Patiëntveiligheid
• Vraaggerichtheid
• Coördinatie en afstemming binnen zorgketens
• Palliatieve zorg