De bruikbaarheid van de Zorgbalans

Het belangrijkste ijkpunt van de Zorgbalans is de bruikbaarheid voor de strategische beleidsvorming. De mate waarin dit lukt, is vooral afhankelijk van een goede aansluiting tussen indicatoren en de strategische beleidsvragen die gesteld worden.

De zeggingskracht voor beleid is toegenomen, maar meer gebruik in strategische beleidsdiscussies is wenselijk

In belangrijke Kamerstukken, zoals de Beleidsagenda, de Begroting en de Jaarverantwoording van het ministerie van VWS, wordt naar de Zorgbalans verwezen als belangrijke informatiebron. De Zorgbalans heeft daarmee vooral de positie verkregen van gezaghebbende informatiebron, zodat (achteraf en met enige vertraging) overeenstemming over de cijfermatige stand van zaken van het zorgsysteem-op-hoofdlijnen kan ontstaan.

De Zorgbalans wordt echter niet of in mindere mate gebruikt om discussie (binnen en buiten VWS) te voeren over de onderdelen en aspecten waarin het zorgsysteem al dan niet goed functioneert en opgewassen is tegen de eisen van toekomstige ontwikkelingen in volksgezondheid en maatschappij, terwijl het juist voor die strategische beleidsvoering bedoeld is.

Er zijn verschillende oorzaken voor dit niet-gebruik te noemen:

• de Zorgbalans komt tot nu toe eens in de twee jaar uit, terwijl het beleid vaak moet reageren op ontwikkelingen die veel sneller gaan;
• voor elk afzonderlijk beleidsterrein is de informatie in de Zorgbalans te beperkt om daar beleid op te voeren; er is daarvoor informatie over meer aspecten van een probleem nodig en op meerdere abstractieniveaus. Voorbeelden zijn er te over, zoals beleid inzake veiligheid in de zorg, beleid acute zorg, innovatiebeleid, financieringsbeleid, AWBZ-beleid;
• afspraken op hoofdlijnen van het overheidsbeleid worden vooral bij de start van een nieuw kabinet gemaakt; daarna is er binnen de kaders van het regeerakkoord minder ruimte om beleidslijnen te veranderen.

Om de zeggingskracht voor het beleid te versterken zijn in deze Zorgbalans vaker verschillen tussen zorgverleners en zorgverlenende instellingen in beeld gebracht. Toch achten we deze verbetering - hoe nuttig op zich ook - onvoldoende krachtig om de zeggingskracht wezenlijk te versterken. Om de Zorgbalans meer de beoogde functie te geven van pijler voor strategische beleidsvorming, lijken er een paar krachtige verbeteringen nodig, namelijk:

• het versterken van de analytische, diagnostische en toekomstgerichte functie van de Zorgbalans;
• het versterken van discussies over de uitkomsten van de Zorgbalans binnen en buiten VWS;
• eventueel tussentijdse (jaarlijkse) updates van een serie kernindicatoren.