Ziekenhuizen

In de ziekenhuiszorg is sinds 2000 een substantiële volumestijging zichtbaar: het aantal klinische opnames steeg jaarlijks met gemiddeld 3% en het aantal dagopnames met gemiddeld 10% (CBS Statline, 2009e). Deze groei wordt voor een klein deel verklaard door de demografische ontwikkeling (de groei van de bevolking en de vergrijzing) (Van de Vijsel, 2009). Uit analyses van het RIVM blijkt dat de volumestijging vooral te maken heeft met een toename in nieuwe patienten (dat wil zeggen patiënten die in de laatste vijf jaar niet zijn opgenomen) en met een groei in ‘heropnames’ (Poos et al., 2008; Slobbe & Polder, 2008). Patiënten worden na een opname vaker voor iets anders opnieuw opgenomen. In 2007 en 2008 was de uitgavenstijging bij ziekenhuizen iets groter dan de jaren ervoor (CBS, 2009l). Tegelijkertijd was de groei in opnames in deze jaren minder sterk. Een aantal andere factoren zorgden dus voor een prijseffect: zo is het gebruik van (dure) geneesmiddelen en hulpmiddelen verder gestegen, en in 2007 en 2008 stegen de kosten van kapitaal. De afschrijvingskosten namen vooral in 2007 sterk toe (14%) (NVZ, 2009; Vandermeulen, 2009; Blank et al., 2009).

Internationaal gezien ligt het aantal klinische opnames in Nederland nog steeds laag en is het aandeel dagopnames relatief hoog (OECD, 2009). Een prijsaspect dat in Nederland opvalt ten opzichte van andere landen zijn de salarissen van medisch specialisten. Uit onderzoek van de OECD is gebeleken dat in ieder geval in de jaren 2003-2004 de salarissen van medisch specialisten in Nederland gemiddeld hoger lagen dan in tien andere vergelijkbare OECD-landen (OECD, 2008c). De impact van de salarishoogte op de totale zorguitgaven wordt gemitigeerd door het relatief lage aantal artsen per inwoner in Nederland.

Geneesmiddelen

Tabel 1 toont de prijscomponent en de volumecomponent achter de uitgavengroei van extramurale geneesmiddelen in de periode 2004-2008. Binnen de geneesmiddelensector was er de afgelopen jaren sprake van een zeer uiteenlopend prijseffect en volume-effect (CVZ, 2009c). Er heeft een aanzienlijke prijsreductie plaatsgevonden als gevolg van de Wet Geneesmiddelenprijzen, convenanten tussen overheid en industrie en in 2008 ook door het preferentiebeleid van zorgverzekeraars. Tegelijkertijd is het aantal gebruikers van extramurale geneesmiddelen de afgelopen jaren substantieel toegenomen.

Tabel 1: Prijscomponent en volumecomponent achter de uitgavengroei van extramurale geneesmiddelen (€ miljoen), 2004-2008 (Bron: CVZ, 2009c).

Tabel 2 toont de volumegroei van een aantal omvangrijke geneesmiddelengroepen. In de periode 2004-2008 kenden de cholesterolverlagers en maagmiddelen een opvallende volumegroei, gemiddeld 10% per jaar. Ook de groei in uitgaven aan dure geneesmiddelen was opvallend, deze zijn tussen 2004 en 2008 meer dan verdubbeld (SFK, 2009).

Tabel 2: Aantal gebruikers, gemiddelde jaarlijkse groei aantal gebruikers (%) voor een aantal ‘grote groepen’ geneesmiddelen, 2004-2008 (Bron: CVZ, 2009c; SFK, 2009).^a

^a Antidepressiva, cholesterolverlagers, astma en COPD middelen, maagmiddelen, diabetesmiddelen en slaap- en kalmeringsmiddelen op basis van CVZ (CVZ, 2009c) en dure geneesmiddelen op basis van SFK (SFK, 2009). Een duur geneesmiddel kost volgens de SFK definitie meer dan € 500 per voorschrift