Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Zorgbalans

De zorguitgaven groeiden de afgelopen decennia sneller dan het nationaal inkomen. Er bleef ruimte voor groei in uitgaven aan andere producten en diensten

Wanneer de zorguitgaven jaarlijks sneller stijgen dan het nationaal inkomen (zie aandeel zorguitgaven in bbp), kan dit ten koste gaan van andere bestedingen. Dit is afhankelijk van het deel van de inkomensgroei dat niet wordt ingezet voor gezondheidszorg en 'overblijft' voor overige consumptie. Het deel van de inkomensgroei dat wordt besteed aan gezondheidszorg wordt gehanteerd als indicator voor macro-betaalbaarheid. In een recente studie van Chernew et al., 2009 werd geschat hoe lang het Amerikaanse zorgsysteem nog betaalbaar zou zijn op basis van scenario’s voor inkomensgroei, groei van de zorguitgaven en groei van de overige consumptie. Hierbij werd de volgende definite voor macro-betaalbaarheid gebruikt: de stijging in zorguitgaven is houdbaar zolang de uitgaven aan andere producten en diensten niet hoeven te dalen.

Voor Nederland is een vergelijkbare analyse gedaan. Tabel 1 laat zien dat tussen 1975 en 2007 in Nederland de gemiddelde jaarlijkse groei in zorguitgaven 1% hoger was dan de toename in het bbp. De tabel toont tegelijk dat er in al die jaren ook ruimte is geweest voor groei in uitgaven aan andere producten en diensten. Tussen 1975 en 2007 namen de zorguitgaven maximaal 22% van de toename in het bbp in beslag, dit was tussen 2000 en 2007.

In de laatste kolom van tabel 1 wordt een voorspelling gemaakt voor de periode 2007-2025. Toekomstvoorspellingen over het bbp en de zorguitgaven zijn met de nodige onzekerheid omgeven. Er wordt verondersteld dat de economie gemiddeld met 1,5% per jaar zal groeien (voorzichtige voorspelling; De Kam, 2009). Als de zorg ook in de toekomst gemiddeld 1% harder groeit dan het bbp, blijft er ook tot 2025 ruimte voor groei in overige bestedingen. In dat geval gaat ruim 16% van de inkomensgroei naar de zorg. Volgens deze berekeningen is de uitgavengroei nog wel een aantal jaren houdbaar.

De RVZ hanteerde onlangs een ander scenario. De raad achtte de zorguitgaven houdbaar wanneer deze niet meer dan twee keer zo snel zouden stijgen als de gehele economie (RVZ, 2008b). Wanneer we dit maximumscenario doortrekken zal de zorg tegen 2025 ruim 20% van de economische groei innemen (niet in tabel). Volgens de definities van het CPB is een stijging in collectieve uitgaven houdbaar zolang de zorguitgaven meegroeien met het nationale inkomen en geen verhoging van de collectieve lastendruk veroorzaken (Van Ewijk et al., 2006). Gezien de historie van de gezondheidszorg is dit een zeer lastige opgave.

Tabel 1: Gemiddelde jaarlijkse groei in bbp, zorguitgaven (SHA) en uitgaven aan overige producten en diensten, plus aandeel zorg in de groei van het bbp (%), gecorrigeerd voor inflatie (Bron: OECD, 2009a; databewerking RIVM).

1975-2007

1975-1980

1980-1985

1985-1990

1990-1995

1995-2000

2000-2007

2007-2025

Groei bbp

2,0

1,9

0,7

2,8

1,6

3,4

1,5

1,5

Groei zorguitgaven

2,9

3,1

0,8

4,2

2,4

2,7

4,1

2,5

Groei uitgaven overig

1,9

1,8

0,7

2,7

1,5

3,5

0,5

1,4

Aandeel groei zorguitgaven in groei bbp

11,7

10,8

7,8

10,8

11,4

6,0

22,0

16,4

.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

  • Chernew ME, Hirth RA, Cutler DM.Increased Spending On Health Care: Long-Term Implications For The Nation. Health Affairs, 2009; 28(5): 1253-1255.
  • Ewijk C van, Draper N, Rele H ter, Westerhout E.Ageing and the sustainability of Dutch public finances. Den Haag: CPB, 2006.
  • Kam F de.Zorguitgaven verdrukken overige collectieve uitgaven. ESB, 2009; 94(4561): 326-329.
  • OECD, Organisation for Economic Co-operation and Development.OECD Health Data 2009. Paris, 2009a.
  • RVZ, Raad voor de Volksgezondheid en Zorg.Uitgavenbeheer in de gezondheidszorg. Den Haag, 2008b.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

bbp
Bruto binnenlands product
CPB
Centraal Planbureau
URL: http://www.cpb.nl
RIVM
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
Bilthoven. Email: info@rivm.nl, URL: http://www.rivm.nl
RVZ
Raad voor de volksgezondheid & zorg
Tot januari 1996 Voorlopige Raad voor de Volksgezondheid en Zorggerelateerde Dienstverlening. URL: http://www.rvz.net
SHA
System of Health Accounts
Zorgbalans, versie 3.2, 22 december 2011
© RIVM, Bilthoven.