De productiviteit van ziekenhuizen, gemeten aan de kosten en het aantal behandelde patiënten, groeide tussen 2003 en 2009 met 14,7%

Recent onderzoek toont aan dat de productiviteit van ziekenhuizen het afgelopen decennium is toegenomen (IPSE, 2011). De totale productiviteit is tussen 2003 en 2009 met 14,7% gegroeid, wat overeenkomt met een gemiddelde groei van 2,3% per jaar. In het onderzoek wordt een zogenaamde kostenfunctie geschat waarmee de relatie wordt gelegd tussen de productie (het aantal behandelde patiënten) en de kosten van ziekenhuizen, rekening houdend met case-mix en met de (kost)prijs van arbeid, materiaal en kapitaal. De gevonden productiviteitsverbetering over de jaren heen betekent dat een bepaald productieniveau (aantal patiënten) tegen lagere kosten wordt geleverd (behandeld). Een belangrijke oorzaak van de gevonden trend is de daling van de verpleegduur in ziekenhuizen.

De productiviteitsgroei per jaar schommelt tussen de 0,5% (2007) en 6% (2004). In figuur 1 is de totale productiviteitsgroei opgesplitst in drie componenten: autonome groei, schaaldoelmatigheid en kostendoelmatigheid. De figuur geeft voor elk jaar de groei ten opzichte van het jaar 2003 weer. De autonome groei betreft onder andere technologische ontwikkelingen (nieuwe behandelingen) die leiden tot verbeteringen in productiviteit in alle ziekenhuizen (IPSE, 2011). De autonome groei verklaart voor een belangrijk deel de totale productiviteitsgroei. De schaal van de Nederlandse ziekenhuizen beïnvloedt de productiviteit negatief. Vrijwel alle ziekenhuizen in Nederland werken op een schaal die groter is dan optimaal, vanuit doelmatigheidsperspectief. In 2009 is dit effect het sterkst (zie ook Blank et al., 2008). De kostendoelmatigheid betreft de variatie in productiviteit tussen ziekenhuizen. De meeste ziekenhuizen zitten in de onderzochte jaren in de buurt van het meest doelmatige ziekenhuis, de variatie in doelmatigheid is dus beperkt.

Een beperking van de IPSE studie is dat er geen rekening is gehouden met de kwaliteitsontwikkeling. Er zijn echter geen aanwijzingen dat de gemiddelde kwaliteit van de ziekenhuiszorg tussen 2003 en 2009 is verslechterd (zie Effectiviteit van curatieve zorg).